تومور هیپوفیز و بارداری: آیا تومور هیپوفیز باعث ناباروری میشود؟
تومور هیپوفیز یکی از مهمترین غدد بدن است که در قاعده مغز قرار دارد و نقش مرکزی در تنظیم هورمونها و عملکردهای حیاتی بدن دارد. یکی از مشکلات شایع این غده، پرولاکتینوما یا تومور ترشحکننده پرولاکتین است؛ توموری خوشخیم که میتواند هم در زنان و هم در مردان دیده شود و یکی از دلایل مهم اختلالات باروری محسوب میشود.
در ادامه، دکتر حسن محمدی به بررسی نقش تومور هیپوفیز در بارداری، ناباروری و روشهای درمان این بیماری میپردازد. تا پایان این مقاله از از دکتر حسن محمدی، بهترین متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات در تهران همراه ما باشید.
پرولاکتینوما چیست؟
پرولاکتینوما یک آدنوم خوشخیم هیپوفیز است که باعث افزایش بیش از حد هورمون پرولاکتین میشود. این هورمون بهطور طبیعی در دوران بارداری باعث رشد پستانها و تولید شیر میشود، اما افزایش غیرطبیعی آن میتواند موجب اختلال در عملکرد هورمونهای جنسی، قاعدگی و باروری شود.
این تومور میتواند:
- روی بینایی اثر بگذارد
- موجب ناباروری شود
- باعث کاهش هورمونهای جنسی در مردان و زنان گردد
در بسیاری از موارد، پرولاکتینوما با دارو کنترل میشود، اما در برخی بیماران نیاز به جراحی بهویژه از طریق روش آندوسکوپی ترانسفنوئیدی وجود دارد.
انواع هورمونهای تومور هیپوفیز
غده هیپوفیز هورمونهای حیاتی متعددی را تولید و ذخیره میکند:
هورمونهای بخش قدامی هیپوفیز
- پرولاکتین: مسئول تحریک تولید شیر؛ تأثیرگذار بر هورمونهای جنسی و باروری
- هورمون رشد (GH): مسئول رشد کودکان و حفظ تودههای عضلانی و استخوانی در بزرگسالان
- ACTH: کنترلکننده ترشح کورتیزول؛ هورمون مهم در استرس، قند و فشار خون
- TSH: تنظیم متابولیسم و عملکرد غده تیروئید
- LH: کنترلکننده تخمکگذاری و تولید تستوسترون
- FSH: تنظیمکننده اسپرمسازی، رشد فولیکول و تنظیم باروری
هورمونهای بخش خلفی هیپوفیز
- ADH: تنظیمکننده آب بدن
- اکسیتوسین: کمک به شیردهی و انقباضات زایمان
افزایش پرولاکتین و تأثیر آن بر باروری
بالا بودن پرولاکتین (هایپرپرولاکتینمی) باعث اختلال در عملکرد هورمونهای جنسی میشود. این حالت میتواند:
در زنان:
- بینظمی قاعدگی
- قطع قاعدگی
- ناباروری
- خشکی واژن و درد هنگام رابطه
- ترشح شیر بدون بارداری
- علائم یائسگی زودرس
در مردان:
- کاهش تستوسترون
- اختلال نعوظ
- کاهش میل جنسی
- ناباروری
- کاهش حجم عضلات
اگر سطح پرولاکتین بسیار بالا باشد و تومور بزرگ شود، ممکن است باعث فشار روی عصب بینایی و کاهش میدان دید شود.
تومور هیپوفیز و بارداری
در دوران بارداری سطح پرولاکتین بهطور طبیعی بالا میرود. اما اگر فرد مبتلا به پرولاکتینوما باشد، این افزایش میتواند خطراتی مانند:
- بزرگتر شدن تومور
- سردرد
- اختلالات بینایی
ایجاد کند. بنابراین تشخیص و درمان پیش از اقدام به بارداری اهمیت زیادی دارد.
تشخیص پرولاکتینوما
تشخیص زیر نظر دکتر حسن محمدی با دقت بالا انجام میشود و شامل:
1. آزمایش خون
بررسی سطح پرولاکتین و سایر هورمونهای هیپوفیز
2. MRI مغز
بهترین روش برای تشخیص اندازه و محل تومور
3. تست میدان دید
در صورت شک به فشار تومور بر عصب بینایی
در موارد پیچیده، بیمار ممکن است به متخصص غدد نیز ارجاع شود.
روشهای درمان پرولاکتینوما
درمان براساس اندازه تومور و شرایط بیمار انتخاب میشود:
۱. درمان دارویی
اولین خط درمان، داروهایی مانند بروموکریپتین یا کابرگولین است.
این داروها معمولاً باعث:
- کاهش سطح پرولاکتین
- کوچک شدن تومور
- بازگشت باروری
میشوند.
۲. جراحی هیپوفیز
اگر بیمار به دارو پاسخ ندهد یا تومور باعث فشار روی اعصاب بینایی شده باشد، دکتر حسن محمدی اقدام به جراحی هیپوفیز میکند.
انواع جراحی:
- جراحی ترانسفنوئیدی (از راه بینی):
روش استاندارد، کمعارضه، بدون برش خارجی - جراحی کرانیوتومی (بیرون جمجمهای):
برای تومورهای بسیار بزرگ یا تومورهایی که به بافتهای اطراف گسترش یافتهاند
در موارد خاص، رادیوتراپی نیز میتواند کاربرد داشته باشد.
جمعبندی
تومور هیپوفیز بهویژه پرولاکتینوما، یکی از علل مهم ناباروری در زنان و مردان هستند. تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از عوارض چشمی، هورمونی و باروری جلوگیری کند.
با توجه به حساسیت محل تومور و اهمیت حفظ عملکرد هیپوفیز، درمان باید حتماً تحت نظر جراح مغز و اعصاب باتجربه انجام شود.
برای مشاوره تخصصی، تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمان، میتوانید با مطب دکتر حسن محمدی – جراح مغز و اعصاب در تهران تماس بگیرید.
من دکتر حسن محمدی، متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات هستم. بیش از ۱۵ سال است که در حوزهی درمان و جراحی بیماریهای مغزی، نخاعی و ستون فقرات فعالیت میکنم و همواره تلاش کردهام با بهرهگیری از دانش روز، تجربه بالینی و تکنولوژیهای نوین، بهترین مسیر درمانی را برای بیمارانم فراهم کنم.
در این سالها افتخار داشتهام که در کنار تیم توانبخشی بیمارستان رفیده، بهعنوان عضو اصلی تیم درمان بیماران دچار ضایعات مغزی و نخاعی فعالیت کنم. هر روز در کنار این بیماران، معنای واقعی صبر، امید و اراده را لمس کردهام و همین تجربهها، انگیزهی من را برای ادامهی مسیر دوچندان کرده است.
در حال حاضر ریاست بیمارستان توانبخشی رفیده را بر عهده دارم و در کنار کار درمانی، در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی و دانشگاه آزاد اسلامی به آموزش دانشجویان میپردازم. باور دارم انتقال تجربه و تربیت نسل آینده پزشکان، بخشی جداییناپذیر از رسالت حرفهای من است.
برای من، پزشکی فقط یک تخصص نیست؛ راهی است برای خدمت، بازگرداندن امید و کمک به بیماران تا بتوانند دوباره زندگی عادی و شایستهای را تجربه کنند.
اگر در مسیر درمان دچار تردید هستید یا به دنبال مشاورهای مطمئن برای بیماریهای مغز، نخاع یا ستون فقرات میگردید، با اطمینان میگویم که در این مسیر همراهتان خواهم بود.
