جراحی تومور هیپوفیز از طریق بینی (رویکرد ترانسفنوئید): روش انجام و مزایا
جراحی تومور هیپوفیز یکی از پیشرفتهترین و کمتهاجمیترین روشهای جراحی مغز و اعصاب است که از طریق بینی انجام میشود. در این روش، جراح بدون نیاز به برش خارجی، با استفاده از آندوسکوپ و ابزارهای ظریف از مسیر بینی وارد شده و تومورهای هیپوفیز را خارج میکند.
تومورهای هیپوفیز میتوانند باعث اختلالات هورمونی و مشکلات بینایی شوند؛ بنابراین برداشتن تومور معمولاً موجب بهبود دید و بازگشت تعادل هورمونی میشود. تا پایان این مقاله از از دکتر حسن محمدی، بهترین متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات در تهران همراه ما باشید.
جراحی تومور هیپوفیز چیست؟
اصطلاح Transsphenoidal به معنی رسیدن به غده هیپوفیز از طریق سینوس اسفنوئید است.
در این روش که بهصورت اندونازال و کاملاً کمتهاجمی انجام میشود:
- جراح از سوراخهای بینی وارد میشود.
- با کمک آندوسکوپ (دوربین ظریف) مسیر جراحی را مشاهده میکند.
- با ابزارهای بلند، تومور را بدون ایجاد اختلال جدی در ساختار بینی خارج مینماید.
این روش اغلب توسط جراح مغز و اعصاب و در بسیاری از موارد با همکاری جراح گوش و حلق و بینی انجام میشود.
چه بیمارانی کاندید این نوع جراحی هستند؟
این جراحی برای انواع تومورهای ناحیه هیپوفیز و قاعده جمجمه مناسب است، از جمله:
- آدنومهای هیپوفیز (ترشحکننده یا غیرترشحی)
- کرانیوفارنژیوما
- کیست راثکه (Rathke’s cleft cyst)
- مننژیوم قاعده جمجمه
- کوردوما (Chordoma)
برخی تومورها بسیار کوچک بوده و ممکن است با دارو کنترل شوند؛ برخی دیگر نیز به دلیل گسترش وسیع به جراحیهای گستردهتر نیاز دارند.
آمادگی قبل از جراحی تومور هیپوفیز
قبل از عمل، بیمار معمولاً توسط چند متخصص ویزیت میشود:
- جراح مغز و اعصاب
- جراح گوش و حلق و بینی
- متخصص غدد
- در صورت نیاز: چشمپزشک
اقدامات معمول پیش از عمل:
- انجام MRI یا CT
- آزمایش خون
- قطع داروهای رقیقکننده خون ۷ روز قبل
- قطع نیکوتین و الکل
- ناشتا بودن در روز عمل
- شستوشوی بینی با محلولهای ضدباکتری
جراحی تومور هیپوفیز از طریق بینی چگونه انجام میشود؟
عمل معمولاً حدود ۲ تا ۳ ساعت زمان میبرد و شامل مراحل زیر است:
۱. بیهوشی و آمادهسازی بیمار
بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد.
نقشهبرداری سهبعدی (سیستم هدایت تصویری) برای دقت بیشتر استفاده میشود.
۲. ورود آندوسکوپ از طریق بینی
جراح گوش و حلق و بینی آندوسکوپ را وارد بینی کرده و مسیر را تا سینوس اسفنوئید باز میکند.
۳. باز کردن «سِلا» (محفظه استخوانی هیپوفیز)
استخوان نازک سلا برداشته شده و غده هیپوفیز نمایان میشود.
۴. برداشتن تومور
جراح مغز و اعصاب با ابزارهای ظریف، تومور را قطعهقطعه خارج میکند.
در برخی مراکز، MRI حین جراحی استفاده میشود تا از برداشتن کامل تومور اطمینان حاصل شود.
۵. پیوند چربی (در صورت لزوم)
در صورت نیاز، مقدار کمی چربی از شکم برداشته و برای پر کردن فضای ایجادشده استفاده میشود.
۶. ترمیم و بستن محل جراحی تومور هیپوفیز
دهانه سلا با غضروف یا مواد مصنوعی بسته میشود و از چسب زیستی برای جلوگیری از نشت مایع مغزی-نخاعی استفاده میشود.
پس از جراحی تومور هیپوفیز چه اتفاقی میافتد؟
بیمار چند ساعت در ریکاوری و سپس یک تا دو روز در بیمارستان میماند.
علائم احتمالی:
- گرفتگی بینی
- سردرد
- حالت تهوع
- مشکلات گذرای بویایی
اقدامات اولیه:
- انجام MRI روز بعد
- بررسی سطح هورمونها توسط متخصص غدد
- تحرک زودهنگام
مراقبتهای مهم در منزل
به مدت ۲ هفته:
- فین نکنید و هنگام عطسه دهان خود را باز کنید.
- اجسام سنگین بلند نکنید.
- از خم شدن ناگهانی خودداری کنید.
- از نی برای نوشیدن استفاده نکنید.
- از رانندگی و پرواز تا زمان اجازه پزشک خودداری کنید.
- از مصرف داروهای ضدالتهابی (ایبوپروفن، ناپروکسن) بدون اجازه پزشک بپرهیزید.
چه زمانی باید فوراً با پزشک تماس بگیرید؟
- خروج مایع شفاف شبیه آب از بینی (احتمال نشت CSF)
- بدتر شدن بینایی
- خونریزی شدید بینی
- عطش و ادرار زیاد
- تب بالای ۳۸ درجه
- سردرد شدید و مداوم
- تنگی نفس یا تورم پا (احتمال ترومبوز)
ویزیتهای پس از جراحی تومور هیپوفیز
- یک هفته بعد: توسط جراح گوش و حلق و بینی برای برداشتن آتل بینی
- ۲ تا ۴ هفته بعد: توسط جراح مغز و اعصاب
- ویزیت منظم با متخصص غدد برای بررسی هورمونها
نتایج و درصد موفقیت
میزان موفقیت جراحی تومور هیپوفیز به نوع تومور بستگی دارد:
- کوشینگ: حدود ۹۰٪ بهبود
- آکرومگالی: حدود ۶۰٪ موفقیت در ماکروآدنومها
- تومورهای غیرترشحی: معمولاً برداشتن کامل و بینیاز از درمان مکمل
در صورت باقی ماندن تومور، معمولاً پرتودرمانی دقیق انجام میشود.
خطرات احتمالی جراحی تومور هیپوفیز
همه جراحیها دارای ریسک هستند؛ عوارض احتمالی شامل:
- نشت مایع مغزی نخاعی
- اختلالات هورمونی
- کاهش دید
- خونریزی
- عفونت
- مشکلات تنفسی یا سینوزیت
- نیاز به جراحی تکمیلی
- دیابت بیمزه (در برخی بیماران)
کلام آخر
در پایان، جراحی تومور هیپوفیز از طریق بینی یکی از ایمنترین و مؤثرترین روشهای درمانی در حوزه جراحی مغز و اعصاب محسوب میشود. تجربه و مهارت جراح در این روش نقش بسیار مهمی در موفقیت عمل، کاهش عوارض و بازگشت بیمار به زندگی عادی دارد.
دکتر حسن محمدی به عنوان جراح مغز و اعصاب در تهران، با بهرهگیری از تکنیکهای کمتهاجمی و تجهیزات پیشرفته، تلاش میکند تا بهترین نتیجه درمانی برای بیماران فراهم شود.
رعایت دقیق مراقبتهای بعد از جراحی و پیگیریهای منظم نیز برای دستیابی به بهبودی کامل ضروری است.
در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرطبیعی پس از عمل، حتماً با پزشک معالج خود تماس بگیرید تا روند درمان با اطمینان و آرامش ادامه یابد.
من دکتر حسن محمدی، متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات هستم. بیش از ۱۵ سال است که در حوزهی درمان و جراحی بیماریهای مغزی، نخاعی و ستون فقرات فعالیت میکنم و همواره تلاش کردهام با بهرهگیری از دانش روز، تجربه بالینی و تکنولوژیهای نوین، بهترین مسیر درمانی را برای بیمارانم فراهم کنم.
در این سالها افتخار داشتهام که در کنار تیم توانبخشی بیمارستان رفیده، بهعنوان عضو اصلی تیم درمان بیماران دچار ضایعات مغزی و نخاعی فعالیت کنم. هر روز در کنار این بیماران، معنای واقعی صبر، امید و اراده را لمس کردهام و همین تجربهها، انگیزهی من را برای ادامهی مسیر دوچندان کرده است.
در حال حاضر ریاست بیمارستان توانبخشی رفیده را بر عهده دارم و در کنار کار درمانی، در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی و دانشگاه آزاد اسلامی به آموزش دانشجویان میپردازم. باور دارم انتقال تجربه و تربیت نسل آینده پزشکان، بخشی جداییناپذیر از رسالت حرفهای من است.
برای من، پزشکی فقط یک تخصص نیست؛ راهی است برای خدمت، بازگرداندن امید و کمک به بیماران تا بتوانند دوباره زندگی عادی و شایستهای را تجربه کنند.
اگر در مسیر درمان دچار تردید هستید یا به دنبال مشاورهای مطمئن برای بیماریهای مغز، نخاع یا ستون فقرات میگردید، با اطمینان میگویم که در این مسیر همراهتان خواهم بود.
