آسیبهای ستون فقرات و نخاع: دلایل، عوارض، روشهای تشخیص و درمان
آسیبهای ستون فقرات و نخاع میتوانند به دو دسته اصلی تقسیم شوند: شکستگی مهرهها و دررفتگی مهرهها. شکستگی به معنای شکستن یک یا چند مهره است، در حالی که دررفتگی زمانی رخ میدهد که مهرهها به درستی کنار هم قرار نگرفته یا از جای خود خارج شده باشند. این آسیبها میتوانند به نخاع فشار وارد کنند و باعث آسیب عصبی جدی شوند.
در ادامه، انواع آسیبهای ستون فقرات و نخاع، عوارض آنها و روشهای تشخیص و درمان را بررسی میکنیم. تا پایان این مقاله از از دکتر حسن محمدی، بهترین متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات در تهران همراه ما باشید.
انواع آسیبهای ستون فقرات
شکستگی فشاری
معمولاً ناشی از حرکت شدید جلو به عقب (هایپر فلکشن) است. بخشی از ستون فقرات فشرده شده و باعث آسیب احتمالی به نخاع میشود.
شکستگی خرد شده یا پشت سرهم
این نوع شکستگی شدید است و استخوان خرد میشود. تکههای استخوان ممکن است نخاع را تحت فشار قرار دهند و اغلب باعث آسیب نخاعی (SCI) جدی میشوند.
دررفتگی جزئی
مفاصل پشتی مهرهها در اثر حرکت غیرطبیعی استخوانها ضعیف میشوند و دررفتگی جزئی رخ میدهد. این آسیب میتواند باعث فشار روی نخاع شود.
دررفتگی کامل
پارگی یا کشیدگی شدید رباطها باعث حرکت بیش از حد مهرهها میشود. در این شرایط نخاع ممکن است آسیب ببیند و نیاز به بریس، Halo Vest یا جراحی برای اصلاح موقعیت مهرهها وجود دارد.
شکستگی-دررفتگی
ترکیبی از شکستگی و دررفتگی مهرههاست که آسیب جدی به رباطها و بافت نرم وارد میکند و خطر آسیب نخاعی بالاست.
آسیب نخاعی (SCI)
آسیب نخاعی به دو دسته اصلی تقسیم میشود: کامل و ناقص.
آسیب کامل نخاع
در این حالت عملکرد حس و حرکت زیر سطح آسیب کاملاً از بین میرود:
- عدم حرکت
- از دست دادن حس درد، گرما، سرما، لمس و ارتعاش
آسیب ناقص نخاع
در این حالت تنها بخشی از حس و حرکت زیر سطح آسیب از بین میرود. سه نوع شایع آن عبارتند از:
- سندرم طناب قدامی: از دست رفتن حرکت و حس درد و حرارت، حفظ حس لمس و موقعیت
- سندرم طناب مرکزی: از دست رفتن حرکت و حس بیشتر در بازوها نسبت به پاها
- سندرم براون سکوارد: آسیب نیمه نخاع که باعث ضعف یک طرف بدن و حفظ حس نسبی در طرف دیگر میشود
روشهای تشخیص آسیب نخاعی
- اشعه ایکس
- سیتی اسکن (CT Scan)
- امآرآی (MRI)
- معاینه بالینی: بررسی قدرت و حرکت بازوها و پاها، حس درد، گرما و سرما، حس لمس و ارتعاش
روشهای درمان آسیب نخاعی
درمان غیرجراحی
- تزریق استروئید IV: کاهش تورم ناشی از آسیب حاد
- تثبیت با کشش یا بریس: شامل کشش Halo، Gardner-Wells Tongs و بریسهای مخصوص ستون فقرات
درمان جراحی
در صورتی که آسیب باعث ناپایداری ستون فقرات یا فشار روی نخاع شود، جراحی لازم است:
- دکامپرشن: برداشتن فشار از روی نخاع (استخوان، دیسک، تومور یا لخته خون)
- تثبیت داخلی: قرار دادن پیچ، میله یا قلاب برای محافظت از نخاع
- پیوند استخوان برای فیوژن: جوش دادن مهرهها با استخوان خود بیمار یا سایر منابع، که معمولاً ۳ تا ۶ ماه زمان میبرد
هدف اصلی درمان، حفظ عملکرد عصبی، جلوگیری از عوارض و افزایش ثبات ستون فقرات است.
کلام آخر
من دکتر حسن محمدی، متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات هستم. بیش از ۱۵ سال است که در حوزهی درمان و جراحی بیماریهای مغزی، نخاعی و ستون فقرات فعالیت میکنم و همواره تلاش کردهام با بهرهگیری از دانش روز، تجربه بالینی و تکنولوژیهای نوین، بهترین مسیر درمانی را برای بیمارانم فراهم کنم.
در این سالها افتخار داشتهام که در کنار تیم توانبخشی بیمارستان رفیده، بهعنوان عضو اصلی تیم درمان بیماران دچار ضایعات مغزی و نخاعی فعالیت کنم. هر روز در کنار این بیماران، معنای واقعی صبر، امید و اراده را لمس کردهام و همین تجربهها، انگیزهی من را برای ادامهی مسیر دوچندان کرده است.
در حال حاضر ریاست بیمارستان توانبخشی رفیده را بر عهده دارم و در کنار کار درمانی، در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی و دانشگاه آزاد اسلامی به آموزش دانشجویان میپردازم. باور دارم انتقال تجربه و تربیت نسل آینده پزشکان، بخشی جداییناپذیر از رسالت حرفهای من است.
برای من، پزشکی فقط یک تخصص نیست؛ راهی است برای خدمت، بازگرداندن امید و کمک به بیماران تا بتوانند دوباره زندگی عادی و شایستهای را تجربه کنند.
اگر در مسیر درمان دچار تردید هستید یا به دنبال مشاورهای مطمئن برای بیماریهای مغز، نخاع یا ستون فقرات میگردید، با اطمینان میگویم که در این مسیر همراهتان خواهم بود.
